एक्लो: काठमाडौँको भिडभित्र हराएको मानिस र उसको निसासिँदो एकान्त

काठमाडौँको एउटा सानो, धुलाम्ये कोठाभित्र बन्द पर्दाहरूका बिचबाट छाउनेसम्मको उज्यालो र बाहिर गल्लीमा बजिरहेका गाडीका हर्नहरूबिच बुद्धिसागरको उपन्यास ‘एकलो’ ले आफ्ना पानाहरू उघार्छ। ‘कर्णाली ब्लुज’ ले सुदूरपश्चिमको खुला आकाश, बाबु-छोराको अनकहा प्रेम र गाउँले परिवेशको मिहीन चित्र उतारेको थियो भने ‘एकलो’ ले आधुनिक सहरको भिडभित्र हराएको एउटा एक्लो मानिसको भित्री मन, उसको मानसिक छटपटी र निसासिँदो एकान्तको गहिरो कथा भन्छ। यो केवल एउटा पुस्तक मात्र होइन, बरु सहरमा आफ्ना सपनाहरू पछ्याउँदै गर्दा आफैँलाई गुमाउँदै गएका हजारौँ युवाहरूको अदृश्य ऐना हो।

उपन्यासको केन्द्रमा श्रीप्रसाद नामको एउटा यस्तो पात्र छ, जो सुदूरपश्चिमको आफ्नो शान्त गाउँ छाडेर लेखक बन्ने, केही ठूलो काम गर्ने र आफ्नो पहिचान बनाउने सपना बोकेर काठमाडौँ छिरेको छ। तर, समय बित्दै जाँदा सहरको निरस दैनिकी, आर्थिक सङ्कट, भाडाका साँगुरो कोठाहरू, रित्ता गल्लीहरू र निरन्तरका असफलताहरूले उसलाई बिस्तारै निराशाको अँध्यारो खाडलतिर धकेल्छन्। श्रीप्रसादका दिनहरू चियापसलका धुवाँ, रित्ता कागजका पानाहरू र आफ्नै मनभित्र चलिरहेको अनवरत द्वन्द्वबिच बित्छन्। लेखक बन्न खोज्दाखोज्दै उ कसरी आफ्नै जीवनको मञ्चबाट पाखा लाग्छ र आफ्नै एकान्तको बन्दी बन्छ भन्ने कुरालाई पुस्तकले बडो संवेदनशीलताका साथ प्रस्तुत गरेको छ।

‘एकलो’ लाई खास र प्रभावशाली बनाउने तत्त्व भनेकै यसको काव्यात्मक भाषा र सहरिया एकान्त (Urban Solitude) को सजीव चित्रण हो। बुद्धिसागरले यहाँ मानिसहरूको भिडमा घेरिएर पनि मानिस कसरी पूर्णतः एक्लो हुन सक्छ भन्ने आधुनिक जीवनको सबैभन्दा ठूलो विरोधाभासलाई पर्दाफास गरेका छन्। श्रीप्रसादको वर्तमानको रित्तोपनलाई उसको विगतका स्मृतिहरूले अझ बढी बिझाउने बनाउँछन्। उ जब-जब टोलाउँछ, उसलाई आफ्नो बाल्यकालको गाउँ, दौंतरीहरूसँग खेलेका खेलहरू, आमाको न्यानो काख र छुटेका पुराना सम्बन्धहरूको यादले सताउँछ। त्यो विगतको न्यानोपन र वर्तमानको चिसो एकान्तबिचको तुलनाले पाठकको मनलाई भित्रैसम्म हल्लाइदिन्छ।

यो उपन्यास पढ्दै जाँदा पाठकले केवल श्रीप्रसादको कथा मात्र पढिरहेको हुँदैन, बरु काठमाडौँ वा जुनसुकै ठूलो सहरमा सङ्घर्ष गरिरहेका, सपना र यथार्थबिच पिसिएका हजारौँ युवाहरूको वास्तविक अनुभूति गरिरहेको हुन्छ। सहरले कसरी सुरुआतमा चम्किला सपनाहरू देखाएर मानिसलाई आकर्षित गर्छ र बिस्तारै तिनै सपनाहरूको गह्रौँ भारमुनि थिचेर उसलाई अरूबाट मात्र होइन, आफैँबाट पनि अलग्ग्याइदिन्छ भन्ने कुरालाई लेखकले अत्यन्तै मर्मस्पर्शी ढङ्गले उनेका छन्। पात्रहरूको आन्तरिक संवाद र साना-तिना घटनाहरूको वर्णन यति वास्तविक छ कि पाठकले श्रीप्रसादको कोठाको उकुसमुकुस र उसको मनको पीडा आफैँले भोगे जस्तै महसुस गर्छ।

पुस्तकका पानाहरू सकिँदै जाँदा र अन्तिम शब्द पढेर सिद्ध्याउँदा मनमा एउटा गहिरो, अशान्त सन्नाटा छाउँछ। ‘एकलो’ ले आधुनिक नेपाली आख्यानमा एउटा नयाँ उचाइ थपेको छ, जसले मानिसलाई आफ्नै जीवनका रित्ता पानाहरू, छुटेका सम्बन्धहरू र मनभित्र गुम्सिएर बसेको एक्लोपनसँग आमनेसामने गराउँछ। यो उपन्यास पढेर सकिएपछि पनि धेरै समयसम्म श्रीप्रसादको छाया र उसको सहरिया एकान्तको सुस्केरा पाठकको मानसपटलमा गुन्जिरहन्छ।

Image: Wikipedia.