परिचय
अग्नि वैदिक अग्निदेव हुन्, जसलाई ऋग्वेदको सबैभन्दा पहिलो सूक्त (मण्डल १, सूक्त १) मै आह्वान गरिएको छ — ‘अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्’। सम्पूर्ण ऋग्वेदभर झन्डै १९७ सूक्त प्रत्यक्ष रूपमा उनैलाई समर्पित छन्, जसले उनलाई इन्द्रपछि दोस्रो सबैभन्दा बढी उल्लेख भएका वैदिक देवता बनाउँछ।
भूमिका: पुरोहित र दूत
अग्नि यज्ञको ‘होता’ (आह्वानकर्ता पुरोहित) का रूपमा चित्रित छन् — उनी मानिसका अर्पण अग्निमार्फत देवतासम्म पुर्याउने दूतको काम गर्छन्। यसैले उनलाई पृथ्वी र स्वर्गबीचको संयोजक मानिन्छ, र कुनै पनि देवतासम्म पुग्न अग्निको माध्यम अनिवार्य ठानिन्छ।
तीन रूप
वैदिक ऋषिहरूले अग्निलाई तीन रूपमा उपस्थित रहेको ठान्थे — पृथ्वीमा यज्ञको अग्निको रूपमा, वायुमण्डलमा बिजुलीको रूपमा, र स्वर्गमा सूर्यको रूपमा। यस त्रिविध उपस्थितिले नै अग्निलाई सृष्टिका सबै तहमा व्याप्त शक्तिका रूपमा हेर्ने आधार दिन्छ।