१. पृष्ठभूमि
जब कुनै चर्चित व्यक्तित्व वा जननेताको भिडियो (जस्तै संयुक्त राष्ट्र संघको महासभामा दिइएको सम्बोधन) इन्टरनेटमा सार्वजनिक हुन्छ, त्यसले व्यापक चासो बटुल्छ। मानिसहरू र मिडिया हाउसहरूले उक्त भिडियोलाई डाउनलोड गर्ने, सम्पादन गर्ने, र पुनः अपलोड (Reproduce) गर्ने गर्छन्। बाहिरबाट हेर्दा यो केवल एउटा भिडियो सेयर भएको जस्तो देखिए पनि यसले ग्लोबल इन्टरनेटको डेटा भण्डारण (Data Storage) र वातावरणमा ठूलो प्रभाव पारिरहेको हुन्छ।
२. भिडियोको आकार र डिजिटल विस्तार (Duplication)
- मूल भिडियो (Original File): संयुक्त राष्ट्र संघको आधिकारिक च्यानलमा रहेको १० मिनेटको एउटा Full HD (1080p) भिडियोको मूल साइज लगभग ५०० MB देखि ८०० MB (वा 4K मा २ देखि ३.५ GB) हुन्छ।
- बहुगुणन (Reproduction): जब नेपाल तथा विश्वभरका सयौँ सञ्चारमाध्यम, युट्युब च्यानल, फेसबुक पेज, टिकटक, रिल्स र व्यक्तिगत प्रयोगकर्ताहरूले यसलाई आफ्नै तरिकाले अपलोड गर्छन्, यसको हजारौँ प्रतिलिपिहरू सिर्जना हुन्छन्।
अनुमानित डेटा भण्डारण तालिका:
| माध्यम / प्लेटफर्म | अनुमानित प्रतिलिपि (Copies) | औसत फाइल साइज | कुल भण्डारण (Storage) |
|---|---|---|---|
| मुख्य युट्युब र समाचार च्यानल | १,००० वटा | ५०० MB | ५०० GB (०.५ TB) |
| फेसबुक भिडियो तथा पोस्ट | ५,००० वटा | २०० MB | १,००० GB (१ TB) |
| टिकटक, रिल्स र शर्ट्स क्लिप | ५०,००० वटा | ३० MB | १,५०० GB (१.५ TB) |
| व्यक्तिगत क्लाउड र ड्राइभ सेभ | १०,००० जना | ५०० MB | ५,००० GB (५ TB) |
| जम्मा मूल डेटा | ~ ६६,०००+ प्रतिलिपि | – | लगभग ८ देखि ९ TB |
यसमा फेसबुक र गुगल जस्ता कम्पनीहरूको Content Delivery Network (CDN) ले छिटो स्ट्रिमिङका लागि विश्वभरका विभिन्न सर्भरमा बनाउने आन्तरिक ‘क्यास (Cache)’ कपीहरू समेत जोड्दा, एउटै १० मिनेटको भिडियोले इन्टरनेटमा १० देखि १५ Terabytes (TB) सम्मको नयाँ भण्डारण ओगट्न पुग्छ। यो मूल १ कपीको तुलनामा २०,००० गुणाभन्दा बढी हो।
३. पर्यावरणीय प्रभाव: कार्बन उत्सर्जन र हिमाली संकट
डिजिटल भिडियोहरू हावामा उडिरहेका हुँदैनन्; तिनलाई ठूला-ठूला ‘डेटा सेन्टर (Data Centers)’ मा चौबीसै घण्टा बिजुली दिएर राखिन्छ।
- कार्बन उत्सर्जन: १० देखि १५ TB डेटा भण्डारण गर्न र त्यसलाई करोडौँ पटक प्रसारण (Streaming) गर्दा डेटा सेन्टरहरूले खपत गर्ने ऊर्जाका कारण वार्षिक ६ देखि १० मेट्रिक टन कार्बन डाइअक्साइड (CO2) उत्सर्जन हुन जान्छ।
- रुखको आवश्यकता: यति धेरै कार्बनलाई वायुमण्डलबाट प्राकृतिक रूपमा सोसेर सन्तुलनमा ल्याउन लगभग ३०० देखि ५०० वटा वयस्क रुखहरू चाहिन्छ।
- हिमाली वातावरणमा असर: उत्सर्जन भएको कार्बनले विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि (Global Warming) मा योगदान पुर्याउँछ। यसको प्रत्यक्ष असर नेपालजस्ता हिमाली देशहरूमा पर्छ—जहाँ हिमनदीहरू छिटो पग्लिने, हिमपहिरो जाने, र हिमाली पारिस्थितिक प्रणाली (Ecosystem) संकटमा पर्ने जोखिम रहन्छ।
४. निष्कर्ष
इन्टरनेटमा एउटा भिडियो भाइरल हुनु वा धेरैले सेयर गर्नु सामान्य जस्तो देखिए पनि यसको पछाडि ठूलो भौतिक, ऊर्जात्मक र पर्यावरणीय लागत जोडिएको हुन्छ। भर्चुअल दुनियाँको सानो गतिविधिले पनि हाम्रो वास्तविक वातावरण र हिमाली प्रकृतिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारिरहेको हुन्छ।
Comments (0)
No comments yet — be the first to say something.