परिचय

कर्ण शाक्य (जन्म २ अप्रिल १९४३, काठमाडौं) नेपाली वातावरणविद्, संरक्षणविद्, होटल उद्यमी, लेखक तथा समाजसेवी हुन्। उनले भारतको देहरादूनस्थित इन्डियन फरेस्ट कलेजबाट वन विज्ञानमा स्नातक गरेका छन्। सरकारी वन्यजन्तु अधिकृतको जागिर छाडेर उनले सन् १९७० मा पर्यटन व्यवसायमा प्रवेश गरे र आफ्नै पुर्ख्यौली घर (थमेल) मा ‘काठमाडौं गेस्ट हाउस’ खोले — जसले थमेललाई नेपालको बहुसांस्कृतिक पर्यटन केन्द्रको रूपमा स्थापित गर्न ठूलो भूमिका खेल्यो।

संरक्षण र सामाजिक योगदान

शाक्य नेपालको पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज (चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज) स्थापनामा संलग्न थिए, र उनैले नेपालको पहिलो संरक्षणमुखी गैरसरकारी संस्था ‘नेपाल नेचर कन्जरभेसन सोसाइटी’ स्थापना गरे। सन् १९८२ मा उनले अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रको प्रस्ताव पेस गरेका थिए। सन् १९९८ मा केशर महलको पुरानो बगैंचा भत्काएर व्यावसायिक केन्द्र बनाउने योजना थियो, तर शाक्यकै सल्लाहमा तत्कालीन शिक्षामन्त्री अर्जुन नरसिंह केसीले भत्काउने काम तुरुन्तै रोकी त्यसलाई सार्वजनिक बनाउँदै ‘गार्डेन अफ ड्रिम्स’ नामकरण गरे। सन् १९८७ मा आफ्नी पत्नी र छोरीलाई क्यान्सरले गुमाएपछि, उनले हरेक बिक्री हुने चुरोटमा एक पैसा कर लगाउने नवीन विचारमार्फत नेपालको पहिलो क्यान्सर अस्पताल (भरतपुर) स्थापना गरे।

लेखन र फिल्म

शाक्यका प्रमुख नेपाली कृतिमा ‘सोच’, ‘खोज’, ‘मोज’, ‘कोश’, ‘मा सक्छु’, ‘डोल्पो’ पर्छन् — उनको बेस्टसेलर ‘सोच’ लाई उनै आफैंले अंग्रेजीमा ‘Paradise in Our Backyard: A Blueprint for Nepal’ शीर्षकमा अनुवाद गरेका छन्। उनले डा. लिन्डा ग्रिफिथसँग मिलेर लोककथा सङ्ग्रह ‘Tales of Kathmandu’ पनि प्रकाशित गरेका छन्। नेपाली फिल्म ‘पल’ को कथा र संवाद लेखनका लागि उनले नेफ्टा फिल्म पुरस्कार (२०६९, उत्कृष्ट कथा) र राष्ट्रिय फिल्म पुरस्कार (२०६८, उत्कृष्ट लेखक) पनि जितेका छन्।

वीणा जोशी (राजभण्डारी) विराटनगरमा जन्मिएकी, काठमाडौंमा हुर्किएकी र सर्लाहीको मलंगवामा पढेकी नृत्यकला समीक्षक तथा अनुसन्धाता हुन्। उनले आफ्नो जीवनकालभरि नेवार समुदायका परम्परागत मुकुन्डो नाचहरूको दस्तावेजीकरणमा समय लगाइन्।