परिचय
इन्द्र ऋग्वेदका सबैभन्दा बढी उल्लेख भएका देवता हुन् — वेदका करिब १,००० सूक्तमध्ये एक चौथाइभन्दा बढी (२५० भन्दा बढी) सूक्त प्रत्यक्ष रूपमा उनैलाई समर्पित छन्। उनी आकाश, वज्र, वर्षा र युद्धसँग सम्बन्धित देवता मानिन्छन्, र वेदकालीन आर्य समाजको योद्धा-प्रधान चरित्रलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्।
वृत्रासुर वध
इन्द्रको सबैभन्दा प्रसिद्ध कथा ऋग्वेदको मण्डल १ को सूक्त ३२ मा विस्तृत रूपमा वर्णित छ — उनले सोम पिएर बल आर्जन गरी त्वष्टाद्वारा निर्मित वज्रले पर्वतमा लुकेको सर्प वृत्रासुरलाई वध गरे, जसले बाँधिएका जलधाराहरूलाई मुक्त गरिदियो। यस कथालाई विद्वानहरूले प्रतीकात्मक रूपमा हिउँद पगालेर खोला बगाउने प्राकृतिक घटनासँग पनि जोड्ने गर्छन्।
वैदिकपछिको स्थान
पुराणकालीन साहित्यमा आइपुग्दा इन्द्रको महत्व क्रमशः घट्दै गयो — उनलाई अझै स्वर्गका राजाका रूपमा चिनिए पनि, कतिपय कथामा उनलाई मद्यपान र इन्द्रियसुखमा रमाउने, तथा तपस्वीहरूको तपस्याले आफ्नो सिंहासन खोसिने डरले व्याकुल हुने पात्रको रूपमा समेत चित्रण गरिएको पाइन्छ।