परिचय
पूर्वसंकेत भनेको लेखकले पछि घट्ने घटनाको बारेमा पाठकलाई पहिल्यै संकेत दिने कथा-कला हो — कहिले संवादमार्फत, कहिले कुनै वस्तुको उल्लेखबाट, त कहिले वातावरण वा मौसमको वर्णनबाटै। राम्रोसँग गरिएको पूर्वसंकेत यस्तो हुन्छ कि पहिलो पटक पढ्दा पाठकले त्यसलाई विशेष ध्यान नदिए पनि, घटना घटिसकेपछि फर्केर हेर्दा त्यो ‘त्यहीँ नै त थियो’ जस्तो लाग्छ।
प्रकार
प्रत्यक्ष पूर्वसंकेतमा कथाकार वा पात्रले नै भावी घटनाबारे खुलेर बताइदिन्छन् — जस्तै कुनै नाटकको सुरुमै दुई प्रेमीको दुःखद अन्त्यको घोषणा गरिनु। अप्रत्यक्ष पूर्वसंकेत भने सूक्ष्म हुन्छ — एउटा सामान्य लाग्ने वस्तु वा भनाइले पछि ठूलो महत्व राख्छ। कतिपय लेखकले जानाजान भ्रमपूर्ण सुराग (false clue) पनि छोड्छन्, जुन वास्तविक पूर्वसंकेत जस्तो देखिए पनि पाठकलाई बहकाउने उद्देश्यले राखिएको हुन्छ।
उदाहरण
शेक्सपियरको म्याकबेथमा डङ्कन राजाले क्यावडोरको धोकाबारे गुनासो गर्दै भन्छन् — ‘अनुहार हेरेर मनको भाव पत्ता लगाउने कुनै कला छैन।’ यही भनाइको ठ्याक्कै पछि नै म्याकबेथ भित्र्याइन्छन्, जसमाथि राजाले फेरि त्यही गल्ती दोहोर्याउँछन् — किनकि दर्शकलाई पहिल्यै थाहा छ म्याकबेथले राजाविरुद्ध षड्यन्त्र रचिसकेका छन्।