परिचय
रूपक-आख्यान भनेको त्यस्तो कथा हो जसमा पात्र, घटना र परिवेश — सबैले मिलेर एउटा अमूर्त विचार, नैतिक शिक्षा वा ऐतिहासिक घटनालाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। यसमा कथाका दुई तह हुन्छन् — शाब्दिक तह र प्रतीकात्मक तह।
उदाहरण
जर्ज अर्वेलको ‘एनिमल फार्म’ मा फार्मका जनावरहरूले मालिकलाई लखेटेर आफ्नै शासन बनाउँछन्, तर पछि सुँगुरहरू आफैं अत्याचारी बन्छन् — यो सम्पूर्ण कथा नै सन् १९१७ को रुसी क्रान्ति र त्यसपछिको स्टालिनवादी शासनको रूपकात्मक चित्रण हो। जोन बन्यानको ‘पिलग्रिम्स प्रोग्रेस’ मा नायक क्रिस्चियनको यात्रा नै आत्माको मुक्तितर्फको धार्मिक यात्राको रूपक हो।
प्रतीकवादसँगको सम्बन्ध
रूपक-आख्यानले प्रतीकहरू प्रयोग गर्छ, तर प्रतीकवाद आफैंमा रूपक-आख्यान होइन। प्रतीकवादमा कुनै एउटा वस्तुले गहिरो अर्थ बोक्छ, तर रूपक-आख्यानमा सम्पूर्ण कथावस्तु नै व्यवस्थित रूपमा अर्को अर्थको लागि निर्माण गरिएको हुन्छ।