परिचय
रूपक भनेको दुई फरक-फरक कुरालाई ‘जस्तै’ वा ‘जस्तो’ जस्ता तुलनासूचक शब्द प्रयोग नगरीकनै एकअर्कासँग बराबर ठान्ने भाषा-कला हो। जस्तै ‘ऊ त सिंह नै हो’ भन्नु रूपक हो, जबकि ‘ऊ सिंहजस्तै बहादुर छ’ भन्नु उपमा (simile) हो — किनभने त्यहाँ ‘जस्तै’ शब्द प्रयोग भएको छ।
शब्दको उत्पत्ति र अरिस्तोतल
‘मेटाफर’ शब्द ग्रीक भाषाको ‘मेटाफोरा’ बाट आएको हो, जसको अर्थ ‘एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा बोकेर लैजानु’ भन्ने हुन्छ। प्राचीन ग्रीक दार्शनिक अरिस्तोतलले आफ्नो कृति ‘पोएटिक्स’ मा रूपकको व्यवस्थित विश्लेषण गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए।
संरचना: टेनर र भेइकल
बीसौं शताब्दीका समालोचक आई.ए. रिचर्ड्सले रूपकलाई दुई भागमा बाँडेका छन् — ‘टेनर’ (जुन कुराबारे वास्तवमा बताइँदैछ) र ‘भेइकल’ (जुन कुराको सहाराले त्यो बताइन्छ)।