परिचय
सिद्धिचरण श्रेष्ठको जन्म ९ जेठ १९६९ वि.सं. (२१ मे १९१२) मा ओखलढुङ्गामा बुबा विष्णुचरण श्रेष्ठ (उपन्यासकार, सुमति र भीष्मप्रतिज्ञाका लेखक) र आमा नीरकुमारी श्रेष्ठका सन्तानका रूपमा भयो। पुर्खा भक्तपुरबाट काठमाडौंको ओम बहाल सरेका थिए; बुबाको सरकारी जागिरका कारण नै परिवार ओखलढुङ्गा पुगेको थियो, जहाँ सिद्धिचरणले ११ वर्षसम्मको बाल्यकाल बिताए। सन् १९१९ मा परिवार फेरि काठमाडौं फर्कियो। दरबार हाईस्कुलमा कक्षा ८ सम्म पढेपछि कलकत्तामा माध्यमिक शिक्षा पूरा गरेका उनले पूर्वी र पश्चिमी साहित्य, दर्शन, कलामा स्वाध्ययनद्वारा गहिरो ज्ञान हासिल गरे।
साहित्यिक तथा राजनीतिक योगदान
१५ वर्षकै उमेरदेखि कविता लेख्न थालेका श्रेष्ठले नेपाली साहित्यमा सर्वप्रथम ‘हड्ताल’ शब्दको प्रयोग गरेको मानिन्छ। ‘शान्ति विनाक्रान्ति सम्भव छैन’ भन्ने नारा लेखेवापत वि.सं. १९९७ मा उनलाई १८ वर्षको जेल सजाय सुनाइयो — जेलमै हुँदा बुबाको निधन भयो तर उनलाई पारम्परिक विधिअनुसार अन्त्येष्टिसमेत गर्न दिइएन, र यस अवधिमा उनका धेरै कविता तथा साहित्यिक रचना नष्ट भए। काठमाडौंको पहिलो अंग्रेजी स्कुल महावीर स्कुलमा उनले अंग्रेजी पढाएका थिए, र नेपालको पहिलो दैनिक पत्रिका आवाजको सुरुवाती सम्पादकीय टोलीमा पनि सामेल भएका थिए। पछि नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानद्वारा प्रकाशित ‘कविता’ पत्रिकाका प्रधान सम्पादक बने।
‘मेरो प्यारो ओखलढुङ्गा’ उनको उत्कृष्ट कृति मानिन्छ — जन्मथलोप्रतिको गर्वलाई अभिव्यक्त गर्ने यो कविता आजसम्म व्यापक रूपमा पढिन्छ। नेपाली साहित्यमा ‘युगकवि’ (युगका कवि) उपाधि पाएका श्रेष्ठ लेखनाथ पौड्यालको सत्तरी वर्ष पूरा भएको अवसरमा (१९५५) निकालिएको ऐतिहासिक रथयात्राका आयोजकसमेत थिए। उनकै सम्झनामा स्थापित ‘युगकवि सिद्धिचरण पुरस्कार’ बैरागी काइँलाले पनि पाएका छन्।