परिचय
जन्मनाम तिलविक्रम नेम्बाङ लिम्बू — बैरागी काइँला भनेर चिनिने — को जन्म ९ अगस्ट १९३९ मा पाँचथरको पौवा सर्तापमा भयो। बुबा खड्गबहादुर नेम्बाङ लिम्बूको छ जना पत्नी थिए र काइँला आठ दाजुभाइ र छ दिदीबहिनी भएको संयुक्त परिवारमा हुर्किए। सात-आठ वर्षको उमेरमा घरबाट भागेर इलाममा दाजुहरूसँग बस्न गएका उनले सोही साल (१९४७) स्कुल भर्ना भएका थिए।
विज्ञान पढ्न बुबाले नै दार्जिलिङ पठाएका काइँलाले त्यहाँको सरकारी कलेज (कलकत्ता विश्वविद्यालय-सम्बद्ध) बाट आई.एस्सी. पूरा गरे। तर औपचारिक पढाइभन्दा बढी उनको ध्यान साहित्यिक गतिविधितिर गयो।
साहित्यिक योगदान
दार्जिलिङको कलेजमै इन्द्रबहादुर राई र ईश्वर बल्लभसँगको भेटले काइँलाको कवि-व्यक्तित्व निर्माणमा ठूलो भूमिका खेल्यो। तीनैले आफ्नै खल्तीको पैसाले ‘फूलपात पत्कर’ नामक हस्तलिखित पत्रिका निकाल्थे, र त्यहीँबाट १९६३ मा ‘तेस्रो आयाम’ आन्दोलनको सूत्रपात भयो — दार्जिलिङबाटै निस्कने सोही नामको पत्रिकामार्फत नेपाली साहित्यमा नयाँ आयाम थपियो।
काइँलाले लिम्बू जातिको लोकसंस्कृति, भाषा र मुन्धुम (धार्मिक-पौराणिक पाठ) संरक्षणमा दशकौं समर्पित गरे — आफ्नै बुबाले लेखेको लिम्बू गीत ‘किरात मिखान् साम्लो’ लाई देवनागरीमा लिप्यन्तरण (२०३८ वि.सं.) गर्नुसमेत यसै प्रयासको हिस्सा हो। उनी नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति (२०६६-२०७० वि.सं.) रहे।