परिचय
स्वच्छन्दतावाद अठारौं शताब्दीको अन्त्यतिर युरोपमा सुरु भएको कला, साहित्य र बौद्धिक आन्दोलन हो, जसले ज्ञानोदयकालीन कठोर तर्कवाद र औद्योगीकरणको प्रतिक्रियास्वरूप भावना, प्रकृति, कल्पनाशक्ति र व्यक्तिगत अनुभवलाई साहित्यको केन्द्रमा राख्यो।
सुरुवात बिन्दु
अंग्रेजी साहित्यमा स्वच्छन्दतावादको सुरुवात सामान्यतया विलियम वर्ड्सवर्थ र स्यामुअल टेलर कोलरिजको संयुक्त कवितासंग्रह ‘लिरिकल ब्यालड्स’ (सन् १७९८) बाट मानिन्छ — जसले औपचारिक, अलंकारयुक्त अठारौं शताब्दीको काव्यशैलीलाई त्यागेर सामान्य मानिसको जीवन र बोलचालको भाषालाई कविताको विषय बनायो।
प्रमुख विशेषता र नेपाली साहित्यसँगको सम्बन्ध
प्रकृतिप्रतिको गहिरो लगाव, बाल्यकाल र सम्झनाको महत्व, व्यक्तिगत भावनाको खुलापन, र सामान्य जनजीवनप्रतिको सहानुभूति यस आन्दोलनका प्रमुख विशेषता हुन्। नेपाली साहित्यमा पनि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटालाई स्वच्छन्दतावाद भित्र्याउने श्रेय दिइन्छ — उनले संस्कृतनिष्ठ काव्यशैलीको साटो झ्याउरे लयजस्ता लोकभाषामा आधारित शैली अपनाएर नेपाली कवितालाई भारतीय शास्त्रीय ढाँचाबाट स्वतन्त्र बनाउने प्रयास गरे।