साँझ दियो बाल्नुको अर्थ

साँझको दियो बाल्नुको अर्थ

मेरो विचारमा साँझको दियो बाल्नु भनेको अँध्यारो कोठालाई उज्यालो पार्नु मात्र होइन, जीवनको अँध्यारोमा हराउँदै गएको आशालाई फेरि एकपटक जगाउनु पनि हो। दिनभरिका थकान, निराशा, असन्तुष्टि र मनमा थुप्रिएका नकारात्मक भावनाहरूलाई केही क्षण पन्छाएर आफूभित्रको उज्यालोसँग साक्षात्कार गर्नु हो।

दिन ढल्दै जाँदा सूर्य अस्ताउँछ, उज्यालो क्रमशः ओझेल पर्छ र रातले आफ्नो उपस्थिति जनाउन थाल्छ। ठीक त्यही क्षण दियो बाल्नुको आफ्नै प्रतीकात्मक अर्थ छ। प्रकृतिको उज्यालो हराउँदैमा जीवनको उज्यालो समाप्त हुँदैन भन्ने विश्वासको सानो तर अर्थपूर्ण अभिव्यक्ति हो दियो। यसले हामीलाई सम्झाउँछ—अँध्यारो अन्तिम सत्य होइन; त्यसलाई चिर्न एउटा सानो ज्योति पनि पर्याप्त हुन सक्छ। दियो बाल्नु भनेको अन्धकारलाई दोष दिनु मात्र होइन, आफ्नो भागको उज्यालो आफैँ बन्ने जिम्मेवारी स्वीकार गर्नु पनि हो।

दियोको अर्को सुन्दर दर्शन यसको अस्तित्वमै निहित छ। दियो आफू प्रज्वलित भएर वरिपरि उज्यालो फैलाउँछ। त्यसको प्रकाशले अरूलाई बाटो देखाउँछ, तर आफूले दिएको उज्यालोको कुनै प्रतिफल माग्दैन। सायद यहीँबाट मानिसले निःस्वार्थताको अर्थ बुझ्न सक्छ। अरूको जीवनमा उज्यालो छर्न ठूलो पद, सम्पत्ति वा सामर्थ्य नै चाहिन्छ भन्ने छैन। कहिलेकाहीँ एउटा सान्त्वनाको शब्द, कसैको दुःख बुझिदिने मन, अप्ठ्यारोमा दिइएको साथ र निःस्वार्थ सहयोग पनि दियोको प्रकाशजस्तै हुन सक्छन्।

तर दियो बाल्नुको अर्थ अरूलाई मात्र उज्यालो दिनु पनि होइन। त्यसले सबैभन्दा पहिले हामीलाई आफ्नै अन्तर्मनतिर फर्केर हेर्न प्रेरित गर्छ। हाम्रो मनभित्र कतै अहङ्कारको अँध्यारो त छैन? ईर्ष्या, द्वेष, घृणा र स्वार्थले हाम्रो विवेकलाई छोपेका त छैनन्? हामी अरूका कमजोरी देख्न जति तत्पर छौँ, आफ्ना कमजोरी पहिचान गर्न पनि त्यति नै इमानदार छौँ कि छैनौँ? साँझको शान्त वातावरणमा बलिरहेको एउटा सानो दियोले यस्ता प्रश्नसँग आफूलाई साक्षात्कार गराउने अवसर दिन्छ।

मलाई लाग्छ, वास्तविक उज्यालो आँखाले देखिने प्रकाशभन्दा चेतनाले अनुभूत गर्ने प्रकाशमा हुन्छ। घरमा सयौँ दियो बाले पनि मनमा करुणा छैन भने त्यो उज्यालो अधुरो रहन्छ। मन्दिरमा दीप प्रज्वलन गरे पनि व्यवहारमा सत्य, न्याय र मानवताको सम्मान गर्न सकिएन भने त्यसको आध्यात्मिक अर्थ अपूर्ण हुन्छ। पूजा र प्रार्थनाको सार केवल हात जोड्नुमा होइन, जोडिएका हातले कसैलाई सहारा दिन सक्नुमा पनि छ।

दियोको प्रकाशले आफू र अरूबीचको भेद मेटाउन त सक्दैन, तर एकअर्काप्रतिको दूरी घटाउने प्रेरणा अवश्य दिन सक्छ। यसले हामीलाई सिकाउँछ—आफू उज्यालो हुन खोज्दा अरूको उज्यालो निभाउनु पर्दैन। बरु एउटा दियोबाट अर्को दियो बाल्दा पहिलो दियोको प्रकाश घट्दैन, उज्यालोको दायरा मात्र बढ्छ। मानिसको जीवनमा पनि प्रेम, ज्ञान, सद्भाव र करुणा बाँड्दा आफ्नोपन घट्दैन, अझ विस्तार हुन्छ।

त्यसैले मेरो बुझाइमा साँझको दियो बाल्नु एउटा धार्मिक कर्म मात्र होइन, आत्मचिन्तनको क्षण पनि हो। यो बाहिरी अन्धकारसँगै भित्री अन्धकार हटाउने संकल्प हो। आफूभित्रको अहङ्कारलाई विनम्रताले, घृणालाई प्रेमले, निराशालाई आशाले र स्वार्थलाई सेवाभावले प्रतिस्थापन गर्ने मौन प्रतिबद्धता हो।

अन्ततः साँझको दियो बाल्नु भनेको घर उज्यालो बनाउनु मात्र होइन, आफ्नो सोच, व्यवहार र चेतनालाई पनि उज्यालोतर्फ उन्मुख गराउनु हो। दियोको वास्तविक सार त्यसले कति उज्यालो दियो भन्नेमा मात्र होइन, त्यसको प्रकाशले हामीभित्र कति मानवीयता जगायो भन्नेमा निहित हुन्छ। घरमा बल्ने दियोले अँध्यारो हटाउँछ, तर मनमा बल्ने दियोले मानिसलाई मानिस बनाउँछ।

— अन्जु चालिसे रूपाञ्जली