पारिजात

परिचय

पारिजात (वास्तविक नाम: विष्णुकुमारी वाइबा, वि.सं. १९९४ – वि.सं. २०५०) नेपाली साहित्यकी प्रख्यात बहुमुखी प्रतिभा हुन्। उनको जन्म भारतको दार्जिलिङको लिङ्गिया चियाबारीमा वि.सं. १९९४ बैशाखमा भएको थियो। उनका पिता कालुसिंह वाइबा चिकित्सक थिए र माता अमृता मोक्तान।

नामकरणको बेला उनको न्वारनको नाम विष्णुकुमारी वाइबा राखिएको भए पनि लामाले उनलाई छेकुडोल्मा (तारा रानी) भनेर नामकरण गरेका थिए। उनी आफैँले पछि ‘पारिजात’ नाम रोजिन् — रातिमा मात्र फुल्ने र झरेपछि पनि भगवानलाई चढाउन मिल्ने पारिजातको फूलबाट प्रेरित भएर।

दार्जिलिङमा प्रारम्भिक शिक्षा लिएपछि उनी काठमाडौं आइन् र पद्मकन्या विद्याश्रमबाट एस्.एल्.सी. गरिन्, त्यसपछि आइ.ए. र बि.ए. पनि पद्मकन्याबाटै पूरा गरिन्। १३ वर्षको उमेरदेखि नै उनलाई हाडजोर्नीको दीर्घ रोगले गाँजेको थियो, जसले उनको स्वास्थ्य र गतिशीलतालाई जीवनभरि नै असर गर्‍यो।

साहित्यिक योगदान

पारिजातका कृतिहरूमा प्रगतिवाद, समाजवाद, मार्क्सवाद, अस्तित्ववाद, नारीवाद र विसङ्गतिवाद जस्ता विविध विचारधाराहरूको प्रभाव पाइन्छ। उनको सबैभन्दा चर्चित कृति शिरीषको फूल (उपन्यास, वि.सं. २०२२) हो, जसका लागि उनले सोही वर्षको मदन पुरस्कार पाइन् — यो पुरस्कार पाउने पहिलो नेपाली महिला लेखिका उनी नै हुन्।

आफ्नो जीवनभर उनले लगभग २३ कृति लेखिन् — उपन्यास, कथासङ्ग्रह, कविता सङ्ग्रह र संस्मरण/आत्मकथात्मक कृतिसमेत गरी। शिरीषको फूलको ख्यातिले उनका अन्य कृतिहरूलाई ओझेलमा पारेको गुनासो उनी आफैँले पनि गर्थिन्; एकपटक उनले भनेकी थिइन्, ‘मेरो शिरीषको फूल च्यातिदिनू।’